CHENGDU - Mao Zedong in zijn rol van vadertje des vaderlands glimlacht vriendelijk terwijl tegenover hem vier Chinezen – drie mannen en een vrouw – verbeten mahjong spelen. De grote Chinese roerganger overleed in 1976 maar zijn portret is 23 jaar later nog steeds alom aanwezig in de Volksrepubliek China. Had hij werkelijk kunnen zien wat er onder zijn ogen gebeurde dan zou het slecht afgelopen zijn met de vier mahjongspelers. Mao verbood het spelen van mahjong. Wie mahjong speelt kan geen Grote Sprong Voorwaarts maken, meende de Almachtige Leider.

De Chinezen zijn nogal goklustig en bij het mahjongspel gaan flinke bedragen om. En dat was Mao een gruwel in de ogen. Een arbeider behoort zijn loon te besteden aan zijn gezin en niet aan het gokken, besliste de Voorzitter. En zo begon de Grote Onthouding, die de Chinezen veel pijn heeft gedaan aangezien mahjong China’s eeuwenoude tradities en goklust verenigt.
Mao was zeventig procent goed en dertig procent fout, zeggen de Chinezen nu vergoelijkend. En wat er fout ging was voornamelijk de schuld van de Bende van Vier en met name van Jiang Qin, zijn doorgedraaide vrouw. Mao’s Rode Boekje, waarin alle wetenswaardige uitspraken van de Grote Roerganger staan genoteerd en waarmee de Rode Gardisten het land tijdens de Culturele Revolutie tiranniseerden, wordt nu en masse aangeboden aan de toeristen. Mao’s zonden zijn vergeten en vergeven, vooral sinds enkele jaren geleden het verbod op mahjongspelen werd opgeheven. Sindsdien speelt de Volksrepubliek China weer massaal mahjong. Overal kletteren de stenen: in de theehuizen, in de volksparken, of gewoon op een plastic tafeltje op het trottoir, lekker in de buitenlucht. Opvallend is dat klaarblijkelijk niemand de spelregels is vergeten, ondanks de jarenlange Grote Onthouding.

In een dorpje aan de oever van de Li-rivier zit een familie in de koelte van een schuur mahjong te spelen. Omaatje wenkt ons naderbij als we belangstelling tonen. Haar brokkelig gebit steekt schril af bij het wit van de plastic stenen. Ze zitten op krukjes en spelen op een lage plastic tafel. Opa heeft een slecht spel en wil niet dat we foto’s maken. In de muur ligt een steen bloot: de dora. Oma wint. Als zij haar spel open legt, blijkt dat de dorasteen geen verdubbeling geeft, maar als joker wordt gebruikt. Opa begint chagrijnig de stenen te roeren met zijn gerimpelde handen. Ze spelen niet om geld. De stand wordt bijgehouden met behulp van speelkaarten. Oma zwaait ons vrolijk na als we verder gaan.

'Antiek'

Als we over het Meer van Er Hai varen, schudt de lokale gids de inhoud van een plastic zak leeg op een bloemrijk dekentje. Er rollen 144 mahjongstenen uit. Hij wil gaan spelen met zijn assistent maar hij vindt het nog leuker om met z’n vieren te spelen. Hij is onbekend met onze reputatie. Leo van Sighem is tweevoudig winnaar van de Rode Draak Trofee en ik ben de auteur van Het Complete Mahjong Boek (in voorbereiding). We spelen mahjong in zijn simpelste vorm: alles mag. Het wordt een daverende overwinning voor ons. Leo en ik winnen ieder twee keer, de assistent een keer. Dan meert de boot af en moeten wij verder met onze toeristische verplichtingen. De stenen en het dekentje gaan terug in de plastic zak.

Op rommelmarktjes worden “antieke” mahjongspelen in fraaie kistjes en kastjes te koop aangeboden. Sommige spelen hebben zelfs Arabische cijfers op de stenen.
I give you a good plice, sil!
Het ene kistje heeft kunstig ingelegde figuren, op het andere brult een woeste leeuw. De kastjes hebben vier of vijf laatjes en een dubbele handgreep bovenop. Onze reisgenoten raken aangestoken door onze mahjonglust en grijpen hun kans. Voor zo’n 400 yuan (ongeveer 100 gulden) weten ze zo’n antiek spel te bemachtigen. Ze vergeten het aantal stenen te tellen. De een heeft geluk, maar bij de ander ontbreekt één groene draak en bij de derde ontbreken alle winden. Dat spel gaat de prullenmand in. Alleen het kastje mag blijven.

Een nieuw mahjongspel kost in de Vriendschapswinkel van Beijing 138 yuan (ca 35 gulden), stevige stenen, dik in de verf en verpakt in een opzichtige plastic doos met daarop een reeks vergulde karakters. Met zulke stenen spelen de Chinezen. Ze zijn dik genoeg om rechtop te staan. Stokken zijn niet nodig. Er is een ook een spel met een prijskaartje van 40.000 yuan (ca 10.000 gulden), erg mooi dat wel – en:
Leal ivoly, sil!
Mijn morele bezwaren worden gesterkt door een te laag banksaldo.

In Chengdu, in het straatje voor het Wenshu-klooster, word je dood gegooid met goedkope mahjongspelen. Ze staan er uitgestald in een duizelingwekkend assortiment. De ruggen van de stenen zijn uitgevoerd in de gemeenste kleuren, van helrose tot metallic oranje. Voor zo’n 100 yuan (ca. 25 gulden) ben je er zo’n fors spel rijker. Maar ook voor een losse steen kun je hier terecht. Er staat een wasteil vol op het trottoir. Uitzoeken maar. Er zijn ook vierkante vilten matjes in allerlei kleuren te koop. Ze worden intensief gebruikt in de tuin van het kloostercomplex, waar tafeltje aan tafeltje mahjong wordt gespeeld, geconcentreerd en geluidloos. De stenen worden niet geannonceerd en de vilten mat slokt alle tikjes op. Het is zo’n vreedzame en tevreden aanblik dat je je niet voor kan stellen dat nog niet zo lang geleden Rode Gardisten alle mahjongspelers uit deze tuin joegen en de boel kort en klein sloegen in opdracht van hun glimlachende Grote Roerganger.