01.05.08

Frans Roquas – het hart voor riichimahjong.

Martin Rep

In Hongkong (midden), bij het Tweede Open Majiang Kampioenschap.

Frans Roquas (links) met Martin Rep (midden) en Sjef Strik, de organisatoren van twee riichimahjongtoernooien in Leusden.

Frans Roquas (51), groot promotor van het riichimahjong, is 30 april onverwacht overleden.

De laatste keer dat ik Frans Roquas zag, was op het Kersenbloesem Toernooi in Leusden, afgelopen februari. Ik vroeg hem of hij er misschien voor voelde om scheidsrechter te zijn op het komende Europees kampioen riichimahjong in Hannover, waar wij beiden zo naar uitkeken. Hij leek niet zo enthousiast. “Ik wil spélen”, zei hij, met dat verontschuldigende lachje van hem.

Natuurlijk wilde Frans spelen. Hij was gek op riichimahjong. Hij was degene die het mij leerde, een jaar of tien geleden. Ik had nog maar net het mahjongen ontdekt en speelde voornamelijk de in Nederland geldende klassiek-Chinese spelregels en sinds een tijdje Hongkongmahjong.

Via-via hoorde ik over een groepje dat Japans mahjong speelde, ook in mijn woonplaats Nijmegen. Op mahjong-gebied was mijn nieuwsgierigheid onverzadigbaar, dus zat ik op een tijdje later aan een door Frans meegenomen opklapbare mahjongtafel, die duidelijk zijn beste tijden had gekend, riichi te spelen met zijn vrienden, die ik tot dan ook niet kende: Mathijs Litjens, Andé Steffens, Robert Hellinx. Het was ook mijn eerste kennismaking met Frans.

Frans was duidelijk de grote kenner. Hij wist alle vragen te beantwoorden. Bovendien was hij in Japan geweest en kende hij een heel klein beetje Japans. Na een moeilijke vraag over de spelregels bladerde hij druk in een Japans boekje, waarin hij dan al snel het antwoord vond – wat wij maar moesten geloven natuurlijk.

In ieder geval raakten mijn vriend Sjef Strik en ik zo enthousiast over riichimahjong, dat we al snel besloten een tweede toernooi te organiseren, naast het Gouden Draak Toernooi in Nijmegen, dat wij zojuist voor de eerste keer hadden gehouden en waar Hongkongmahjong werd gespeeld. We hadden nog niet aan veel mensen riichi kunnen leren, zodat zich slechts 12 mensen inschreven voor het eerste riichitoernooi, dat in Leusden werd gehouden, vlak bij Frans’ woonplaats Amersfoort. We noemden het met een vette knipoog het ‘Nederlands Kampioenschap Riichimahjong’. Frans wilde graag meewerken en was zelfs bereid voor scheidsrechter te spelen, wat voor Sjef en mij het voordeel bood dat wij konden meespelen.

Na afloop van elk toernooi – het ‘NK Riichi’ werd een vast item op de Nederlandse mahjongkalender, sinds 2006 onder de naam Kersenbloesem Toernooi – gaf Frans een korte toespraak waarin hij de vorderingen becommentarieerde die hij had bespeurd. Hij hoofdschudde bedenkelijk als spelers een kong declareerden of te snel voor een open spel gingen, maar signaleerde naderhand tevreden dat het niveau toch vooruit ging.

Sjef en ik hadden eigenlijk gehoopt dat Frans de hele organisatie van het toernooi zou overnemen, maar hij was wat te chaotisch om de voorbereidingen goed te doen. Eigenlijk was hij ook te aardig om scheidsrechter te zijn, want hij had er moeite mee een harde beslissing te nemen. Liever legde hij uit hoe zijn Japanse boekjes omgingen met het probleem waarmee hij zojuist was geconfronteerd, maar er was altijd wel een speciaal geval of een uitzondering waarin hij weer een uitweggetje zag… kortom, een heldere en duidelijke beslissing, daar was hij niet zo goed in. Maar zijn hart lag in het spel, en hij wist er ook alles van, en hij wist dat ook op anderen over te dragen.

Hij deed voor het eerst zelf mee toen we, in 2003, een tweede riichitoernooi opzetten: het Kinryu Majan Taikai. Frans bevestigde zijn reputatie als ‘toch de beste riichispeler’ door dit toernooi te winnen.

Zowel als mahjongspeler als privépersoon was Frans een bescheiden en aardige man. Hij leerde ook andere varianten, zoals Hongkongmahjong, de Nederlandse regels en de nieuwe Mahjong Competitie Regels (MCR). In 2004 reisde hij mee met een Nederlands groepje mahjongers die deelnamen aan het Tweede Chinees Kampioenschap (MCR) in Hongkong. Samen zwierven we de stad door en maakten we plezier. Onze resultaten aan de mahjongtafel waren niet zo om over naar huis te schrijven, maar we hadden er een prima tijd.

Als privépersoon bleef hij een beetje voor ons verborgen. Buiten het mahjong hadden we niet zoveel contacten met hem. Hoe vriendelijk hij ook was en hoe meelevend ook, hij was sociaal wat onhandig. Hij woonde nog thuis bij zijn bejaarde moeder, die hij liefdevol verzorgde.

Vorig jaar was hij ook van de partij bij het Wereldkampioenschap Mahjong in Chengdu. Frans eindigde als honderdste (van de 144 deelnemers), precies één plaats boven mij.

Maar al die tijd bleef het riichimahjong toch zijn grote passie, naast die voor het Japanse spel shogi – een vorm van Japans schaak waar wij niet veel van snapten, maar waar hij heel goed in scheen te zijn. Hij was dan ook opgetogen toen Sjef en ik het idee lanceerden om, onder de paraplu van de EMA, de Europese Mahjong Associatie, een Europees riichikampioenschap te organiseren.

Het zou zijn ‘finest hour’ zijn geworden, het hoogtepunt van een samenwerking die in 1999 begon rond die oude mahjongtafel in Nijmegen. Zonder Frans hadden we misschien nooit riichi gespeeld in Nederland, en zonder hem was er ook geen Europees riichikampioenschap geweest. Dat dat nu plaatsvindt zonder hem, zonder die scheve, verlegen lach van hem, zonder zijn warme aanwezigheid, is onbegrijpelijk en verdrietig.

Print